Güney Kore'den tarihi karar: Ayı safrası çiftlikleri yasakladı

P - Güney Kore’de onlarca yıldır tartışma konusu olan ayı safrası çiftçiliği 1 Ocak 2026 itibarıyla resmen sona erdi. İklim, Enerji ve Çevre Bakanlığı’nın yürürlüğe koyduğu düzenlemeyle ayıların üretilmesi, bulundurulması, ticareti ve safralarının çıkarılması yasaklandı. Yeni düzenleme, ihlal durumunda 2-5 yıl arasında hapis cezası ve para yaptırımları öngören gözden geçirilmiş hayvan koruma yasası kapsamında uygulanıyor.

Karar, 2022 yılında hükümet, çiftçiler ve hayvan hakları savunucuları arasında varılan kapsamlı anlaşmanın sonucu olarak hayata geçirildi. Anlaşma çerçevesinde sektörün kademeli olarak tasfiye edilmesi, mevcut ayıların satın alınarak barınaklara yerleştirilmesi ve yeni doğumların engellenmesi kararlaştırılmıştı. Önceki yıllarda başlatılan kısırlaştırma programıyla çiftliklerde yeni yavru doğumlarının önüne geçilmiş, böylece istismarın “son nesille” birlikte sona erdirilmesi hedeflenmişti.

40 yıllık bir zulüm sona erdi

Ayı safrası çiftçiliği Güney Kore’de 1980’li yılların başında başladı. Malezya ve diğer Güneydoğu Asya ülkelerinden getirilen özellikle Asya kara ayıları, safra keselerinden elde edilen ve geleneksel tıpta kullanılan sıvı için yetiştirildi. Safranın epilepsi, karaciğer hastalıkları ve bazı ağrı türlerinde kullanıldığı belirtilse de son 20 yılda hem tıbbi etkilerine dair soru işaretleri hem sentetik ve daha ucuz alternatiflerin yaygınlaşması nedeniyle uygulamaya yönelik destek azaldı. Artan kamuoyu baskısı ve hayvan refahı konusundaki duyarlılık da süreci hızlandırdı.

2014 yılında ülkedeki çiftliklerde yaklaşık 1.000 ayı bulunurken sayı yıllar içinde kısırlaştırma programları ve doğal ölümlerle azaldı. Yasak yürürlüğe girdiğinde ülke genelindeki 11 çiftlikte yaklaşık 200 ayının hâlâ kafeslerde tutulduğu bildirildi.

İşkenceye dönen uygulama

Ayı safrası üretiminde kullanılan yöntemler, hayvanların hem fiziksel bütünlüğünü hem yaşam hakkını doğrudan ihlal eden uygulamalar içeriyor. Ayılar genellikle çok dar kafeslerde, hareket edemeyecekleri koşullarda tutuluyor. Safra kesesine ulaşmak için karın bölgesinden kalıcı bir açıklık oluşturuluyor ve bu açıklıktan safra, ayı hayattayken düzenli aralıklarla dışarı alınıyor. Bu işlem ayının yaşamı boyunca tekrar edebilen bir müdahale niteliği taşıyor.

Sürekli açık tutulan bu açıklık, enfeksiyon, iç kanama ve kronik ağrı riskini beraberinde getiriyor. Sağlık durumu bozulan, enfeksiyon gelişen ya da safra üretimi azalan ayılar ise çoğu zaman sistem dışına çıkarılıyor. Bu noktada uygulama yalnızca canlıyken safra alınmasıyla sınırlı kalmıyor, ayılar öldürülerek safra keseleri tamamen çıkarılabiliyor. Bazı durumlarda ayıların, uygun bakım ve denetim eksikliği nedeniyle kafes içinde başka ayıların saldırısı sonucu ya da ihmal nedeniyle öldüğü de bildiriliyor.

Bu nedenle hayvan hakları savunucuları, ayı safrası üretimini uzun süreli acı ve ölüm riski içeren sistematik bir uygulama olarak tanımlıyor. Güney Kore’nin aldığı yasak kararı da tam olarak bu nedenle hayvan refahı açısından kritik bir kırılma noktası olarak değerlendiriliyor.

Geçiş süreci ve barınak sorunu

Yeni düzenleme, mevcut çiftçiler için altı aylık bir geçiş süreci öngörüyor. Bu süre içinde ayıların satışı ve barınaklara devri tamamlanacak. Hükümet, hayvanlar taşınana kadar bakım masrafları için çiftçilere mali destek sağlıyor. Daha önce 21 ayı satın alınarak Güney Jeolla eyaletindeki devlet işletmesi bir sığınağa taşındı.

Ancak barınak kapasitesi en kritik başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Devletin işlettiği mevcut tesisin kapasitesinin sınırlı olduğu, planlanan ikinci kamu tesisinin ise sel nedeniyle 2027’ye ertelendiği belirtiliyor. Hayvan hakları örgütleri, kalan ayıların güvenli ve insani koşullarda yaşamlarını sürdürebilmesi için daha büyük ve uzun vadeli koruma alanlarına ihtiyaç bulunduğuna dikkat çekiyor.

Asya için model olabilir mi?

Güney Kore, ayı safrası üretimine izin veren az sayıdaki ülkeden biriydi. Bugün bu uygulama ağırlıklı olarak Çin’de sürerken Vietnam, Laos ve Myanmar gibi bazı Güneydoğu Asya ülkelerinde ise kısıtlamalara rağmen devam ediyor. Uzmanlara göre Güney Kore’nin aldığı karar, Asya’da ayı safrası üretiminin tamamen sonlandırılması yönünde bölgesel bir emsal oluşturma potansiyeli taşıyor. Bu adım, vahşi hayvan refahını güçlendirme ve uluslararası sorumlulukları yerine getirme yönünde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Yasa yürürlüğe girmiş olsa da yaklaşık 200 ayının geleceği ve barınma koşulları sürecin en hassas konusu. Sektör hukuken kapanmış olsa da gerçek anlamda “tam kapanış”, son ayının da güvenli ve kalıcı bir yaşam alanına kavuşmasıyla mümkün olacak.