Hayvan haklarında vahim tablo

P - HAKİM’in Medya İhlal Raporu, 2025 yılı boyunca yalnızca haber sitelerinde yer alan içeriklerin, bilgisayar mühendisi Kerem Karataş tarafından geliştirilen özel bir yazılım aracılığıyla taranmasıyla hazırlandı. Sosyal medya paylaşımları, köşe yazıları ve diğer içerikler rapora dahil edilmedi.

Bu sınırlı çerçeveye rağmen ortaya çıkan tablo çarpıcı:

• Yaşam hakkı ihlali: En az 3.939.077 birey + 2.530 arı kovanı + 154.380 deniz canlısı

• Bir yere kapatılma sebebiyle meydana gelen ihlaller: En az 3.798.316 birey + 2.544 arı kovanı + 51.000 kg deniz canlısı

• Yasa dışı avcılık: En az 10.931 birey + 124.548 deniz canlısı

• Yasaya aykırı ticaret: En az 9.512

• Dövüştürme: En az 4.217

• Zehirleme: En az 426 birey + 76 arı kovanı

• İşkence ve acı verici muamele: En az 3.980

• Kaza: En az 820

• Ateşli silahla vurma: En az 263

• Araçla ezme: En az 21

• Cinsel şiddet: En az 16

• Kamu ile ilgili ihlaller: En az 1.007.750

• Bilinmeyen sebepler: En az 2.342

Bu sayılar, gerçek tablonun yalnızca küçük bir bölümünü yansıtıyor. “Yüzlerce”, “binlerce” gibi ifadeler en düşük karşılıklarıyla hesaplanırken pek çok ihlal zaten hiç haberleştirilmiyor.

'Katliam Yasası'yla ölüm sayıları arttı

Rapora göre en yüksek ihlal sayıları, hayvanların kapalı tutulmaları nedeniyle ortaya çıkan hastalıklar, yangınlar ve kaçamama durumlarından kaynaklanıyor. Şap ve kuş gribi gibi hastalıklara bağlı ölümlerin medyaya yansıyan sayılarının, gerçek kayıpların çok altında olduğu belirtiliyor.

Raporda, 2024 yılında Hayvanları Koruma Kanunu’nda yapılan ve hayvan hakları savunucuları tarafından “Katliam Yasası” olarak adlandırılan değişikliğin ardından, özellikle barınaklarda yaşanan ölümlerin 2025’in ikinci yarısında belirgin biçimde arttığına dikkat çekiliyor. Kapasitesi yetersiz barınaklara tüm hayvanların toplanmasının bu tablonun kaçınılmaz sonucu olduğu ifade ediliyor.

Horoz dövüşü haberlerindeki artışın ise ekonomik krizle birlikte bahis ve benzeri suçlardaki yükselişle ilişkili olduğu, belediyeler eliyle veya lojistik desteğiyle gerçekleştirilen deve ve boğa güreşlerinin artışının da popülist politikalarla bağlantılı olduğu değerlendirmesi yapılıyor.

Deniz canlıları açısından balık, köpekbalığı, yunus ve caretta caretta ölümlerindeki artışın ise iklim krizi, deniz kirliliği ve denetimsizlikle doğrudan ilişkili olduğu vurgulanıyor.

Meclis’te 167 soru önergesinin 101’i yanıtsız

TBMM Hayvan Hakları İzleme Raporu’nda ise 2025 yılı boyunca:

• 3 kanun teklifi

• 4 Meclis araştırma önergesi

• 167 yazılı soru önergesi incelendi.

167 yazılı soru önergesinin 66’sı yanıtlanırken 101’i yanıtsız bırakıldı. Yanıtlanan soruların önemli bir kısmının ise yüzeysel, standart ve ölçülebilir veri içermeyen nitelikte olduğu belirtiliyor.

Soru önergelerinin büyük bölümü Tarım ve Orman Bakanlığı’na yöneltilirken şap hastalığı, canlı hayvan ticareti, barınaklar, et ithalatı, balık ölümleri ve yaban hayvanlarının korunması öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. Canlı hayvan ithalatında ölüm oranları, geri çevrilen sevkiyatlar ve hastalık risklerine dair kritik verilerin paylaşılmadığı özellikle vurgulandı.

‘Acının gerçeği değişmiyor’

Sadece medyanın haber değeri gördüğü vakalar üzerinden dahi milyonlara ulaşan bu tablo, hayvanlara yönelik ihlallerin sistematik bir nitelik taşıdığını gösteriyor. Hayvan hakları savunucuları, sayılar büyüdükçe her bir bireyin değersizleşmediği, acıyı hisseden varlıklar oldukları gerçeğinin değişmediğini vurguluyor. HAKİM, hem ihlalleri kayıt altına almaya hem şeffaf, hesap verebilir ve denetlenebilir bir yönetim anlayışı için mücadele etmeye devam edeceğini belirtiyor.