Marmara’nın son sığınağı Tavşan Adası

P- Marmara Denizi çoğu zaman müsilaj, kirlilik ve aşırı avcılık haberleriyle anılıyor. Ancak İstanbul açıklarında, Tavşan Adası çevresinde suyun altında farklı bir tablo var. Mercan kolonileri, deniz çayırları ve genç balık sürülerinin bir arada bulunduğu bu alan, Marmara’da yaşamın hala direnebildiği nadir habitatlardan biri olarak öne çıkıyor.

2017 yılından bu yana yürütülen izleme ve restorasyon çalışmaları sayesinde bölgedeki ekosistemde toparlanma işaretleri görülmeye başladı. Bu sonuçlar, Marmara Denizi’nin ekolojik iyileşme potansiyelini gösteren kritik bir örnek. 2021 yılında Cumhurbaşkanlığı kararıyla Marmara Denizi’nin ilk ve tek “Kesin Korunacak Hassas Alanı” ilan edilen bölge için uzmanlar, güçlü bir yönetim planı ve düzenli denetim mekanizmalarının hayata geçirilmesini istiyor. Bugün WWF-Türkiye ve Deniz Yaşamını Koruma Derneği (DYKD), “Av Değil, Yaşam Alanı” kampanyasıyla Tavşan Adası’nın yalnızca kağıt üzerinde değil sahada da etkin biçimde korunması gerektiğini vurguluyor.

Koruma statüsü var, risk sürüyor

İstanbul açıklarında bulunan Tavşan Adası, 2021 yılında Cumhurbaşkanlığı kararıyla Marmara Denizi’nin ilk ve tek “Kesin Korunacak Hassas Alanı” ilan edildi. Bu statü, Türkiye’de deniz alanları için verilen en yüksek koruma kategorilerinden biri olarak kabul ediliyor. Ancak uzmanlara göre bu adım tek başına yeterli değil. Avcılık baskısı, denizel kirlilik ve artan insan faaliyetleri alanın kırılgan ekosistemi üzerinde risk oluşturmaya devam ediyor.

WWF-Türkiye Genel Müdürü Ömür Kula değerlendirmesinde şunları söylüyor.

“Tavşan Adası Marmara’nın son sığınaklarından biri ve Cumhurbaşkanlığı kararıyla ilan edilmiş ilk ve tek Kesin Korunacak Hassas Alan. Ancak koruma alanları yalnızca haritalar üzerinde çizilen sınırlar değildir. Doğru anlatılmadığında ve yeterince sahiplenilmediğinde etkili bir koruma sağlanamaz. Deniz Yaşamını Koruma Derneği ile bir araya gelerek bu bölgenin yaşam alanı olduğunun altını çizmek için yola çıktık.

Gerçek koruma, kurallarla, planlarla ve ortak bir iradeyle sahip çıkıldığında hayata geçer. Alanın en yüksek koruma statüsü, etkin yönetim planlarıyla desteklenmeli. Bu alan, yaşayan bir Marmara Denizi’nin geleceğinin garantisidir. O nedenle diyoruz ki: Tavşan Adası bir av alanı değil yaşam alanıdır. Yaşam alanları ise ancak sahip çıkıldığında yaşar.”

Mercan restorasyonu umut verdi

Deniz Yaşamını Koruma Derneği ve farklı sivil toplum kuruluşlarının yürüttüğü çalışmalar kapsamında bölgede mercan restorasyonu gerçekleştirildi. Daha önce düz bir kaya yüzeyinden oluşan alanlara yaklaşık 650 mercan kolonisi yerleştirildi.

Bu çalışmalar yalnızca mercanların geri kazanılmasını değil habitatın genel sağlığını da olumlu etkiledi. Posidonia deniz çayırları, çeşitli balık türleri ve diğer deniz canlılarında artış gözlemlendi.

Deniz Yaşamını Koruma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Volkan Narcı ise sürecin sahadaki karşılığını şu sözlerle anlatıyor:

“Tavşan Adası bizim için Marmara Denizi'nin iyileşebileceğini herkese gösteren emekle ve sabırla büyüttüğümüz canlı bir kanıt. Deniz Yaşamını Koruma Derneği’nin on yıla yayılan izleme, mercan restorasyonu, deniz koruculuğu sistemi gibi çok katmanlı yaklaşımı sonunda gördüğümüz etki çok net. Pina, deniz çayırları, mercanlar, göç kuşları ve balık türlerindeki çeşitlilik bize restorasyonun başarısını somut biçimde gösteriyor.

Marmara’nın geleceği, sahada sürekli takip edilen ve iyileştirilen alanlarla mümkün. Tavşan Adası, Marmara’da ‘olmaz’ denilene karşı, ‘olur’ diyen bir model.”

Marmara’nın zengin ekosistemi

Tavşan Adası’nın bulunduğu bölge, Marmara Denizi’nin en canlı denizel ekosistemlerinden biri olarak kabul ediliyor. Mercan toplulukları, Posidonia deniz çayırları ve farklı balık türleri aynı habitat içinde bulunuyor. Alan aynı zamanda birçok tür için yumurtlama ve genç bireylerin büyüme alanı niteliği taşıyor.

Mercan ekosistemleri dünya denizlerinin yalnızca yaklaşık yüzde 0,1’ini kaplasa da biyolojik çeşitlilik açısından son derece kritik habitatlar arasında yer alıyor. Bilim insanlarına göre deniz canlılarının yaklaşık 4’te 1’i yaşamlarının bir döneminde bu ekosistemlerle bağlantılı.

Marmara Denizi’ni özel kılan unsurlardan biri ise mercanların görece sığ derinliklerde bulunabilmesi. Akdeniz’de benzer mercan oluşumları genellikle 90-100 metre derinlikte görülürken Marmara’da bu yapıların yaklaşık 28-30 metre derinlikte bulunması bilimsel araştırmaları ve restorasyon çalışmalarını mümkün kılıyor.

Etkin yönetim çağrısı

WWF-Türkiye ve Deniz Yaşamını Koruma Derneği, Tavşan Adası’nın korunabilmesi için bilimsel verilere dayalı, şeffaf ve katılımcı bir yönetim modelinin oluşturulması gerektiğini belirtiyor.

Uzmanlara göre bu model; zonlama, bilimsel izleme, denetim ve yaptırım mekanizmaları, sürdürülebilir finansman ve paydaş katılımını içermeli. Yerel halkın, balıkçıların, turizm sektörü temsilcilerinin ve kamu kurumlarının sürece aktif biçimde dahil edilmesinin kritik olduğu ifade ediliyor.