Polonya, kürk çiftliklerini yasaklayan 24. ülke oldu

P - Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, geçen yıl ekim ayında parlamentoda kabul edilen ve kürk çiftçiliğini sona erdiren Hayvanları Koruma Yasası’nı imzaladı. Kararla birlikte Polonya, Avrupa genelinde kürk çiftçiliğini yasaklayan 24’üncü ülke oldu.

Hayvan hakları açısından tarihi bir eşik olarak görülen düzenlemeye göre yeni kürk çiftliklerinin kurulması yasaklanırken mevcut tesislerin faaliyetleri 31 Aralık 2033’te son bulacak.  Bu da önümüzdeki yaklaşık 8 yıl boyunca, milyonlarca hayvanın kürkleri için yetiştirilmeye ve öldürülmeye devam edeceği anlamına geliyor.

Karol Nawrocki’nin imzasıyla yürürlüğe giren yasa, Polonya’nın Avrupa’nın en büyük, dünyanın ise Çin’den sonra ikinci büyük kürk üreticisi konumunda olması nedeniyle yalnızca ulusal değil Avrupa ölçeğinde de kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

 200 kürk çiftliği var

Yasa kapsamında mevcut işletmeler için 8 yıllık kademeli bir çıkış süreci öngörülüyor. İlk 5 yıl boyunca yetiştiricilere erken kapanışı teşvik etmeyi amaçlayan kademeli ücretlendirme ve mali destekler sağlanacak. Kürk çiftliklerinde çalışanlar için ise 12 aylık kıdem tazminatı ve kariyer geçiş desteği sunulacak.

Bugün ülkede faaliyet gösteren yaklaşık 200 kürk çiftliği, yasal takvim uyarınca 2033 sonuna kadar kapatılacak. Polonya’da her yıl yaklaşık 3 milyon vizon, tilki, rakun köpeği ve çinçilla, kürk endüstrisi için yetiştiriliyordu. Hayvan hakları savunucuları, bu nedenle kararın yönünü doğru bulmakla birlikte, geçiş süresinin uzunluğunun hayvanlar açısından ağır bir bedel yarattığına dikkat çekiyor.

Yasak dalgası genişliyor

Polonya’nın kararı, Avrupa genelinde uzun süredir devam eden kürk karşıtı eğilimi daha da güçlendirdi. Bugüne kadar 24 Avrupa ülkesi, kürk çiftçiliğini tamamen yasakladı ya da aşamalı olarak sona erdirme kararı aldı. Bu ülkeler arasında Hollanda, Avusturya, Belçika, Fransa, İtalya, İrlanda, Litvanya, Letonya ve Estonya gibi AB üyelerinin yanı sıra, Birleşik Krallık, Norveç, Sırbistan ve Bosna-Hersek gibi AB dışındaki ülkeler de yer alıyor.

Polonya’nın bu adımı, kürk çiftçiliğine hala izin veren Finlandiya, Danimarka, İspanya, Bulgaristan, İsveç, Macaristan ve Yunanistan gibi az sayıdaki ülkeyi daha da yalnız bir konuma itmiş durumda. Bulgaristan, Finlandiya ve İsveç’te ise kürk çiftçiliğine yönelik siyasi tartışmalar sürüyor.

AB’de tam yasak gündemde

Avrupa Komisyonu’nun Mart 2026’ya kadar AB genelinde kürk yetiştiriciliğini kapsayabilecek yeni bir yasa tasarısı sunması bekleniyor. Komisyon, Aralık 2023’te, hayvan refahı mevzuatını güçlendirmeye yönelik yeni kurallar açıklamış ve “Kürksüz Avrupa” Avrupa Vatandaş Girişimi kapsamında daha ileri adımların sinyalini vermişti. Bu sürecin, kürk çiftçiliğini AB çapında tamamen sona erdirecek bir düzenlemeye evrilmesi ihtimali her geçen gün güçleniyor.

Ekonomik olarak da çöküşte

Polonya, uzun yıllar boyunca Avrupa kürk ticaretinin merkezinde yer aldı. Ancak veriler, sektörün zaten hızla gerilediğini ortaya koyuyor. Kürk için yetiştirilen hayvan sayısı, 2015’teki zirvesinden bu yana yüzde 70 azalarak yılda yaklaşık 3 milyon seviyesine düştü.

Vizon kürkü ihracatı ise 2014–2015 döneminde 402 milyon Euro düzeyindeyken 2024’te 71 milyon Euro’ya kadar geriledi. Aynı dönemde kürk çiftliği sayısı 810’dan 281’e düştü. Bu tablo, yasanın sektörün ekonomik gerçekleriyle de örtüştüğünü gösteriyor.

Sürdürülebilir değil

Kürk çiftçiliğine yönelik eleştiriler yalnızca etik boyutla sınırlı değil. Kamu sağlığı açısından da ciddi riskler söz konusu. Avrupa ve Kuzey Amerika’da yaklaşık 500 kürk çiftliğinde COVID-19, Avrupa’da ise 72 çiftlikte H5N1 kuş gribi vakaları tespit edildi. Bu süreçlerde yüz binlerce hayvan, kamu sağlığı gerekçesiyle itlaf edildi.

Çevresel etki bakımından da kürk üretimi en ağır sektörler arasında yer alıyor. Araştırmalara göre 1 kilogram vizon kürkünün karbon ayak izi, pamuktan 31, polyesterden 25 kat daha yüksek. Rakun ve tilki kürklerinde de benzer oranlar söz konusu.

Ekonomik açıdan bakıldığında ise kürk çiftçiliğinin finansal olarak sürdürülemez olduğu görülüyor. Yapılan maliyet analizleri, sektörün AB vatandaşlarına yılda yaklaşık 446 milyon Euro yük bindirdiğini ortaya koyuyor.